15:21 ICT Thứ sáu, 18/09/2020
"Sách là cửa ngõ dẫn đến tri thức" -  Tuyên ngôn UNESCO       "Không có sách thì không có tri thức, không có tri thức thì không có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản" -  V.I Lênin        "Học ở đâu? Học ở trường, học ở sách vở, học ở lẫn nhau và học ở dân" - Hồ Chí Minh      

Menu

Đăng nhập thành viên

Liên kết thư viện

Thăm dò ý kiến

Bạn biết website thư viện tỉnh Sơn La từ nguồn nào?

Qua báo chí trung ương

Qua mạng internet

Qua bạn bè, người thân

Tất cả các ý kiến trên

Thống kê truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 19

Máy chủ tìm kiếm : 1

Khách viếng thăm : 18


Hôm nayHôm nay : 7481

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 184843

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 8554247

Trang nhất » Tin Tức - Sự Kiện » Giới thiệu sách

 
Phòng chống dịch virut nCoV
 

NGÀY XUÂN NÓI VỀ Ý THỨC CỐ KẾT CỘNG ĐỒNG CỦA ĐỒNG BÀO HMÔNG

Thứ tư - 06/03/2019 11:02
          Những ngày cuối đông, trên các triền đồi vùng cao lấm tấm sắc hồng đào phai, sắc trắng hoa mơ, hoa mận cũng là lúc đồng bào Hmông thu hoạch xong mùa vụ, rộn ràng chuẩn bị đón Tết và ước mong một năm mới mưa thuận gió hòa, ấm no, sum vầy. Ngày Lễ, Tết cũng là dịp người Hmông thể hiện nhiều nhất bản sắc văn hóa dân tộc mình thông qua những hoạt động tín ngưỡng, lễ hội, sinh hoạt cộng đồng... Có một điều đặc biệt là càng đi sâu vào các mặt đời sống xã hội và văn hóa truyền thống của đồng bào Hmông ta càng thấy sự độc đáo trong quan niệm về vũ trụ và nhân sinh, những lễ nghi, phong tục, tập quán sinh hoạt  …từ  đó luận giải quá trình hình thành ý thức cố kết cộng đồng riêng có của người Hmông. Chúng ta cùng tìm hiểu ý thức này qua một vài nét biểu hiện trong đời sống xã hội đồng bào Hmông.
          Quan hệ cùng cư trú
         Điểm nổi bật trong đời sống sinh hoạt của người Hmông là tụ tập cư trú tập trung theo vùng, khu vực, theo tộc người và theo dòng họ. Đất đai cư trú là tiền đề vật chất tạo nên sự cố kết vững chắc trong dòng họ về các mối quan hệ kinh tế, văn hóa, xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo. Đồng bào Hmông sống rất dân dã bên những mái nhà đơn sơ nhưng luôn yêu thương đùm bọc nhau trong cả cộng đồng dân tộc. Họ chịu khó lao động, cần cù sản xuất, không ai bảo ai từ con trai đến con gái, từ các cụ già đến trẻ nhỏ mỗi người một việc. Mặc dù cuộc sống có vất vả, họ vẫn luôn giữ truyền thống đoàn kết tương trợ, “lá lành đùm lá rách”, truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm, giữ vững trật tự, trị an bản làng. Trong ý thức của người Hmông khi đã là “Pêz Hmôngz” (Người Hmông ta) thì đều là cộng đồng tộc người, có trách nhiệm với nhau trong cuộc sống: “Anh em mình ít ỏi như cây lau mọc ở sườn núi cỏ gianh”
         Bên cạnh sự cố kết dòng tộc gắn bó như máu thịt, không chỉ có riêng một dòng họ mà  luôn xen kẽ với các dòng họ khác. Trong cùng một nơi cư trú, gia đình nào gặp khó khăn hoạn nạn cần nhân lực như cưới xin, tang ma, dựng nhà… đều nhận được sự giúp đỡ một cách tự nguyện và trở thành một tục lệ, một nghĩa vụ giúp đỡ tương trợ lẫn nhau. Mặt khác người Hmông vẫn chịu ảnh hưởng nhiều từ cuộc sống du canh, du cư gắn liền với những triền núi cao biệt lập, nền kinh tế tự cấp, tự túc, cuộc sống vẫn phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên nên sự cố kết cộng đồng làng xóm, đồng tộc, dòng họ càng được củng cố thêm chặt chẽ.
         Thiết chế dòng họ - một đặc tính riêng biệt của người Hmông
Trong xã hội truyền thống của người Hmông, thiết chế dòng họ được coi như một đơn vị “hành chính” có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội. Trong điều kiện luôn bị phân tán, xã hội người Hmông không có một sự duy trì thống nhất nào thì thiết chế dòng họ nổi lên như một tổ chức chặt chẽ trở thành quy ước đảm bảo cho xã hội đó trật tự và ổn định, được duy trì qua bao thế hệ một cách tự nhiên. Những ảnh hưởng của dòng họ đã in đậm trong tâm khảm, được mọi người thừa nhận, bảo lưu và tự giác thừa nhận. Mối quan hệ này giúp duy trì tính cố kết cộng đồng dòng họ, không chỉ ở phạm vi một xóm mà còn vươn đến sự liên kết có quy mô rộng lớn mang tính cộng đồng tộc người. Từ thiết chế đặc biệt này chi phối đến mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, tín ngưỡng của người Hmông giúp cho họ có một “bộ máy tự quản” hình thành và tồn tại một cách tự nhiên trong xã hội truyền thống.
          Một số hoạt động sinh hoạt cộng đồng
          Dựng nhà
        Cũng giống như một số dân tộc anh em khác, việc dựng nhà đối với người Hmông là một việc trọng đại không chỉ riêng gia chủ mà còn là việc quan trọng của cộng đồng cả bản. Việc dựng nhà được bà con dân bản phân công rõ ràng: Trai tráng đàn ông thì làm những công việc nặng nhọc như san nền, dựng kèo, lợp nhà… còn phụ nữ thì làm những công việc nhẹ nhàng hơn như vận chuyển ngói, nấu cơm… Giúp nhau dựng nhà đã trở thành một nét truyền thống của đồng bào Hmông thể hiện tinh thần cộng đồng, đoàn kết tương trợ của người Hmông.
          Đụng lợn ngày Tết
          Hàng năm, cứ ra Giêng các bà chủ nhà người Hmông thường chuẩn bị 1 con lợn đực để nuôi tới Tết. Đến giáp Tết nhà nào có lợn càng to thì được tiếng là làm ăn phương trưởng. Khoảng từ 25 tết chủ nhà đánh tiếng để những người trong dòng họ, hàng xóm cùng đụng. Mổ lợn trở thành ngày hội vui của xóm gần làng xa. Dù nhu cầu những người đụng lợn thế nào thì mọi người cũng phải cùng nhau ăn chung bữa, hàn huyên chuyện làm ăn, chuyện nhà cửa, gia đình trong năm qua... tạo không khí náo nức, đầm ấm thể hiện tình làng nghĩa xóm càng thêm bền chặt. Mặc dù đời sống vùng cao hiện tại đã có nhiều khấm khá, nhà nào cũng có lợn gà ăn ngày Tết nhưng tính cố kết cộng đồng thông qua đụng lợn tết ở vùng Hmông được lưu truyền, duy trì cho đến ngày nay.
         Giã bánh giầy
        Hội giã bánh giày là một sân chơi độc đáo của đồng bào Hmông. Hội chia thành nhiều nhóm, mỗi nhóm có thể đại diện cho một gia đình, một dòng họ, hay một bản… Mỗi nhóm chuẩn bị gạo nếp, đồ xôi  rồi mang đến trước sân hội. Khi có hiệu lệnh của chủ hội lập tức xôi được đổ vào máng gỗ, hai người đàn ông đứng thành cặp đối diện nhau dùng chày nghiền rồi giã nhuyễn. Khi giã nếu có ai mệt thì có sẵn người thay. Trong khi nam giới giã bánh thì phụ nữ chuẩn bị lá và các công đoạn để nặn bánh. Hầu hết số bánh được chia đều cho người đến dự hội, còn nữa thì mang về biếu người cao niên, trẻ nhỏ và những người trong gia đình. Các công đoạn từ chuẩn bị đến vào hội và kết thúc hội đều phải có mối liên hệ chặt chẽ, nhịp nhàng của tất cả mọi người trong vùng. Trong tiếng chày thậm thịch, tiếng cười nói hân hoan, sự sẻ chia thành quả lao động…tình cảm càng thêm gắn bó, tình đoàn kết như càng được nhân lên giữa những con người vùng cao.
         Thưởng thức thắng cố
         Thắng cố có nghĩa là chảo canh thịt, ăn đến đâu thì múc dưới đáy chảo lên. Người H mông thường thưởng thức thắng cố vào các dịp lễ hội hay các phiên chợ. Thưởng thức món thắng cố một mình không ngon mà phải có bạn bè, người thân quen cung ăn. Chuyện bên bàn thắng cố muôn màu muôn vẻ về bản làng, về gia đình… Gặp gỡ nhau bên chảo thắng cố người Hmông có câu: “Gặp người là gặp bạn/ Gặp bạn là gặp rượu/ Gặp rượu mới là gặp nhau”; đức ông chồng nào quá chén đều được người bạn đời vực đưa về nhà, người vợ không giận mà còn cảm thấy hãnh diện vì chồng mình có nhiều bạn thân thích. Món ăn này dân dã, đại chúng, mang tính cố kết cộng đồng, một sản phẩm độc đáo thể hiện đặc trưng văn hóa dân tộc Hmông.
         Cây nêu ngày Tết
          Người Hmông quan niệm tất cả các con vật và mọi vật đều có hồn. Tương ứng với một hoặc hệ thống thần, hồn người ta lại có một cách ứng xử, giao hòa khác nhau.
Đối với lễ cúng cầu dịp khai xuân trở thành một ngày hội của cả làng. Trong ý niệm đây là lễ cúng tổng hòa nhiều thần linh nên khi nghe tin có hội ở đâu, dù ở gần hay xa cũng tìm đến gặp bầu bạn, hòa mình vào lễ hội để học thêm được điều tốt, lời hay ý đẹp, cùng hướng đến sự thịnh vượng, ấm no trong năm mới.
Cây nêu thực chất là biểu tượng cho cây vũ trụ nối liền trời với đất. Nó biểu thị tinh thần thượng võ, ngay thẳng, mạnh mẽ, chất phác trong tính cách của người Hmông. Dưới gốc cây nêu ngày Tết không còn giới hạn trong việc giải tỏa tâm linh mà còn là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng lành mạnh với rất nhiều nghi lễ, diễn xướng dân gian, trò chơi, văn nghệ…giúp cho cộng đồng người Hmông thêm tình đoàn kết gắn bó. Đây còn là nơi thu hút khách du lịch gần xa đến tìm hiểu, nghiên cứu, khai thác, bảo tồn nét văn hóa dân gian quý báu của đồng bào H mông.
         Ngoài ra còn có một số nghi lễ liên quan đến sự thắt chặt tình đoàn kết dòng họ, bảo vệ sức khỏe, cầu mong được mùa như lễ cúng dòng họ trong đó có công đoạn dùng sợi lanh quấn quanh  mọi người…
         Đối với mỗi một dân tộc, tình đoàn kết luôn là yếu tố sống còn của dân tộc ấy. Và đối với người Hmông, một dân tộc trải qua sự đấu tranh sinh tồn khốc liệt, trải qua nhiều cuộc thiên di lịch sử và xây dựng đời sống, điều làm nên bản sắc riêng có và còn tồn tại như một khối bền chặt đến ngày hôm nay đó chính là ý thức cố kết cộng đồng. Ý thức này đáng được nhân rộng thành sự hòa hợp đoàn kết của các dân tộc anh em chung sống trên từng mảnh đất quê hương.
Tài liệu tham khảo:
1. Sắc màu văn hóa Mông: Thư mục địa chí chuyên đề.- Sơn La: Thư viện tỉnh Sơn La, 2015.- 188tr.; 30cm
2. MÃ A LỀNH. Tiếp cận văn hóa Hmông / Mã A Lềnh, Từ Ngọc Vụ.- H: Văn hóa dân tộc, 2014.- 672tr.: ảnh; 21cm
3. TUẤN KIỆT. Người H'Mông dựng nhà/ Tuấn Kiệt // Lao động cuối tuần.- 204.- Ngày 10 - 12 tháng 01.- Số 2

Tác giả bài viết: Thanh Nhàn

Nguồn tin: Thư viện tỉnh Sơn La

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn