XÂY DỰNG VĂN HÓA ĐỌC TỪ TUỔI THƠ: MỘT SỐ KINH NGHIỆM TỪ NƯỚC ĐỨC

Thứ ba - 06/05/2014 04:24 648 0
Có nhiều cách để con người lưu trữ lịch sử và kiến thức: phim ảnh, hình ảnh, máy tính, sách báo…
1. Bức tranh sáng tối về văn hóa đọc: mặt nào cũng có những con số thuyết phục!

- Thống kê mới nhất (2009) ở Đức cho biết:

-     1/4 thanh thiếu niên và người lớn không bao giờ đọc sách!
-     1/4 tổng dân số thấy việc đọc là rất khó khăn
-     6% dân số trưởng thành là “những người mù chữ chức năng”, nghĩa là đã biết đọc, biết viết, nhưng rất vất vả khi phải sử dụng hai kỹ năng này
-     Tổng số sách trong gia đình và số sách được đọc hàng năm trên toàn quốc giảm xuống
-     Số sách được đọc dang dở tăng lên

- Đồng thời:

-     Vẫn có 1/4 dân số thích đọc sách so với 1/4 không đọc sách. Tỷ lệ này hầu như không thay đổi!
-     1/4 dân số yêu sách, mỗi tuần đọc một hay nhiều lần
-     1/5 đọc hàng ngày
-     1/10 đọc 20 đến 50 quyển sách trong một năm
-     Nếu kể cả nhật báo và tạp chí, 1/3 dân số ham đọc. Các tỷ lệ này không khác nhau nhiều giữa người Đức bản xứ và người nhập cư
-     Doanh số bán sách tăng trung bình 1% mỗi năm (2001-2009); năm 2009 có 93.124 đầu sách mới

- Các số liệu này cho thấy một điều đáng lưu ý:

-     Số lượng người ham đọc sách và không đọc sách là bằng nhau, và hầu như không thay đổi từ trước đến nay
-     Gia tăng số người tốt nghiệp (tú tài, đại học) không làm gia tăng số lượng người ham đọc sách! Việc ham thích đọc sách chủ yếu phụ thuộc vào trình độ học vấn của cha mẹ và gia đình. Ngay cả khi con cái học hành và thành đạt hơn cha mẹ thì thói quen “di truyền” này cũng không thay đổi! Điều này càng cho thấy tầm quan trọng của việc tạo thói quen đọc sách trong gia đình và ở lứa tuổi ấu niên.

- Thống kê trên đây có mấy khuyết điểm:

-     Chỉ tập trung vào thói quen đọc sách trong thời gian nhàn rỗi mà chưa lưu ý đầy đủ đến hai yếu tố quan trọng:
-     Số lượng sinh viên học sinh và số lượng người hành nghề đông đảo trên mọi lĩnh vực “buộc” phải đọc sách để phục vụ cho việc học tập, thi cử và thăng tiến nghề nghiệp.
-     Thói quen đọc bằng Internet:

-     72% dân số sử dụng Internet
-     90% sinh viên học sinh sử dụng máy tính

-     Tuy không ít người sử dụng Internet để nghe nhạc, xem phim…, nhưng:

-     Có nhiều cơ hội hơn để đọc
-     Âm thanh, hình ảnh (nhạc, phim…) sẽ dẫn tới nhu cầu đọc và thưởng thức tác phẩm bằng văn bản
-     Sử dụng Email, Twitter hay Facebook đòi hỏi phải có kỹ năng đọc và viết

-     Vậy nhìn chung, việc đọc và viết tăng lên rất nhiều, mặc dù không thể hiện duy nhất ở các dạng truyền thông truyền thống như sách, báo in. Vì thế, tìm hiểu về văn hóa đọc không nên chỉ nhìn vào việc đọc sách, báo in. Đọc qua Internet hay sách điện tử (E-book) có thể tạm thời bị giảm chất lượng và hứng thú so với đọc sách in, nhưng không vì thế mà làm giảm năng lực đọc.
-     Hình thức in ấn không hẳn nâng cao và “cao thượng hóa” nội dung! Nói theo kiểu y học, bệnh hoạn có thể lây nhiễm ở mọi hình thức. Những điều ngày nay ta phiền trách Internet (nhảm nhí, khiêu dâm, bạo lực…) cũng chính là điều người ta đã phiền trách sách báo vào thế kỷ 18 và suốt thế kỷ 19!

Tóm lại, khi nói về sự suy giảm của việc đọc, cần xác định rõ điều mình muốn nói:

-     Suy giảm chất lượng nội dung vì thiếu sách hay hoặc đơn thuần suy giảm về “kỹ thuật” phổ biến sách báo?
-     Lo lắng cho thị trường sách báo in hay cho sự suy đồi của văn hóa, giáo dục?
-     “Không nên hắt đứa bé cùng với chậu nước tắm, hay đúng hơn, không nên lẫn lộn giữa nước tắm với cái bồn tắm!”

2. Văn hóa đọc thể hiện chủ yếu ở NĂNG LỰC ĐỌC VĂN BẢN, vì thế cần phải huấn luyện từ nhỏ

- Có nhiều cách để con người lưu trữ lịch sử và kiến thức: phim ảnh, hình ảnh, máy tính, sách báo… Chúng luôn biến động, nhưng điều bất biến là: năng lực đọc văn bản là cơ sở cho năng lực truyền thông.

- Văn hóa đọc chủ yếu là thích đọc và biết đọc, biến việc đọc thành bộ phận của niềm vui sống hàng ngày. Sự thật giản dị: học đọc bằng cách… đọc, và đọc bắt đầu với những hình ảnh trong những truyện kể và truyện tranh tuổi thơ; vì đọc cần có tư duy và năng lực tưởng tượng; nghĩa là trước hết cần có những hình ảnh tư duy. Ta không thể học ngôn ngữ mà không có ngôn ngữ nội tâm và tiến trình tư duy bằng hình ảnh và biểu tượng. Do đó, ham đọc nằm trong tiến trình sở đắc và hoàn thiện ngôn ngữ và tư duy.

- “Đọc có nghĩa là mở rộng sự hình dung và sự hiểu biết. Nó mang lại hứng thú, kích thích trí tưởng tượng, thúc đẩy sự đối thoại với chính mình. Nó tạo điều kiện để đi đến thế giới kinh nghiệm và tình cảm của những người khác. Vì thế, đọc góp phần phát triển bản ngã và nhân cách của học sinh”. (Chương trình khung cho giảng dạy cấp tiểu học của nước Đức / Rahmenlehrplan Deutsche Grundschule, tr. 28).

Cấp tiểu học cơ sở có trách nhiệm đặc biệt để gây dựng và phát triển văn hóa đọc, vì thành công trong nhà trường phụ thuộc chủ yếu vào năng lực đọc của trẻ em. 80% kiến thức của học sinh từ lớp 5 được truyền đạt bằng văn bản. Học sinh nào đọc yếu sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến triển vọng phát triển trong tương lai. Vì thế, khuyến khích việc học trọn ngày cho học sinh cấp I để có nhiều thì giờ kết hợp việc đọc trong giờ học và trong giờ nghỉ.

3. Cần nhiều sáng kiến để xây dựng văn hóa đọc ở cấp học cơ sở và phổ thông

- Hệ trọng nhất là cha mẹ đọc hoặc kể chuyện cho trẻ em từ 2-5 tuổi trước khi ngủ.

- Sử dụng và trưng bày nhiều hình ảnh và khuyến khích đọc truyện tranh ở trường cơ sở và phổ thông.

- Tổ chức đọc truyện thường xuyên trong lớp học với nhiều hình thức hấp dẫn, lôi cuốn học sinh.

- Học sinh tham gia sưu tầm và “triển lãm” văn bản (trang bìa sách, đoạn văn hay, bài thơ hay, hình ảnh đẹp, vui nhộn, truyện cười…) trong lớp và trao đổi với các lớp khác. Triển lãm trong sân trường hay ở những chỗ đông đảo học sinh lui tới.

- Tổ chức nghe các chương trình phát thanh thiếu nhi và các hình thức nghe nhìn khác trong lớp.

- Mời các tác giả nổi tiếng đến đọc tác phẩm, giới thiệu, giao lưu với học sinh.

- Thỉnh thoảng tổ chức một đêm, một cuối tuần cắm trại đọc sách do nhà trường tổ chức.

- Mỗi lớp, mỗi trường “phát hiện” một tác giả mới (có thể là một học sinh có sáng tác đặc sắc).

- Cả lớp, cả trường dành một ngày hay một tuần trong giờ nghỉ cùng đọc một tác phẩm, một tác giả, sau khi học sinh bỏ phiếu lựa chọn trong số những bài đọc thử do chính học sinh giới thiệu.

- “Hội chợ sách” trong trường: trưng bày, trao đổi sách cũ, mang đến một quyển sách, có quyền chọn và mang về một quyển khác.

- Các hoạt động sôi nổi trong “Ngày thế giới đọc sách” (23.4):

-     Học sinh triển lãm sách đã đọc trong năm, với lời giới thiệu
-     Thầy cô hoặc các nhân vật văn hóa nổi tiếng đến trường giới thiệu và đọc một số đoạn từ sách mình yêu thích khi còn nhỏ
-     Sửa sang, trang hoàng, bổ sung thư viện, góc đọc sách… trong trường
-     Triển lãm và “hội chợ sách”
-     Học sinh hóa trang thành nhân vật mình yêu thích
-     “Trò chơi lớn”: đi tìm kho tàng sách hay được dấu kỹ, sau đó cùng đọc và phát thưởng…

- Xây dựng và không ngừng phát triển Thư viện của trường và Tủ sách của lớp.

- Giảm bớt giờ lên lớp để dành thì giờ cho vui chơi, đọc sách, nghe đọc sách, vẽ tranh, làm đồ thủ công, du ngoạn, tổ chức các sinh hoạt tập thể nói trên…

4. Vài nhận xét:

Từ một số kinh nghiệm ở nước Đức như trên, ta thấy:

- Văn hóa đọc cần bắt đầu một cách bền bỉ ở cấp học cơ sở và phổ thông. Để tập thói quen thích đọc, cần bớt những gì phải đọc!

- Tập thói quen thu thập tư liệu, đọc hết một quyển sách ở cấp tiểu học là tiền đề để có “dũng khí” và sự kiên trì đọc sách chuyên đề và sách kinh điển ở cấp đại học và có thói quen nghiên cứu khoa học.

- Nên sớm triển khai các sáng kiến để thành lập các tủ sách gia đình với nhiều quy mô khác nhau, giá rẻ, trang trí đẹp, “khuyến mãi” thuận tiện…

- Thúc đẩy văn hóa đọc bằng những sáng kiến và biện pháp cụ thể, khả thi phù hợp với từng lứa tuổi, với các thành phần và điều kiện sinh hoạt của cộng đồng dân cư. Bên cạnh sách báo in, cần phổ cập rộng rãi hơn nữa Internet, sách điện tử (E.book), các phương tiện nghe nhìn (CD đọc truyện, đọc sách hay, giảng bài có hoặc không có minh họa…)./.


Tác giả bài viết: Bùi Văn Nam Sơn

Nguồn tin: H.D sưu tầm

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

NHỮNG HOẠT ĐỘNG NỔI BẬT NĂM 2020
Danh mục
Đọc và suy ngẫm
Danh Mục
Thăm dò ý kiến

Bạn biết website thư viện tỉnh Sơn La từ nguồn nào?

Thống kê truy cập
  • Đang truy cập15
  • Máy chủ tìm kiếm3
  • Khách viếng thăm12
  • Hôm nay4,988
  • Tháng hiện tại123,072
  • Tổng lượt truy cập9,423,830
CHUYÊN MỤC SÁCH BÁO VỚI CUỘC SỐNG: Trường Sa - Hoàng Sa trong tâm thức người Việt
LIÊN KẾT THƯ VIỆN CÁC TỈNH
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây