global html

cuavuthuvien
 
CHON
 
CHONCUOICUNG

TẾT TRUNG THU Ở VIỆT NAM

Thứ sáu - 05/09/2014 05:22 647 0

                                                                                         
          Tục ăn tết Trung thu - rằm tháng tám theo lịch âm có ở một số nước nông nghiệp như Trung Quốc, Việt Nam, Hàn Quốc, Nhật Bản… Điểm chung nhất của tết này là thời điểm diễn ra vào giữa tháng tám (ngày 15), giữa mùa thu và đều liên quan đến trăng - dấu hiệu cho thấy nay mai sẽ có mùa bội thu hay thất bát.
          Mỗi nước có quan niệm riêng về trăng với những truyền thuyết, huyền thoại và tín ngưỡng của mình. Phong phú và nhiều ý tưởng nhất là quan niệm của người Trung Quốc. Nhưng người Việt cũng có quan niệm riêng.
          Nếu người phương Bắc coi trăng là yếu tố âm - nữ - chị Hằng thì người Việt sống ở phương Nam lại coi trăng là “ông” - “ông Giẳng ông Giăng”, hay “ông Giăng, bà Giời”. Tuy nhiên, sống ở cạnh nhau, một số quan niệm và niềm tin liên quan đến trăng có thể được hòa trộn, chấp nhận lẫn nhau.
          Vào đêm rằm tháng tám trăng thường đẹp nhất trong năm bầu trời trong trẻo, trăng tròn, rực rỡ. Đấy là thời điểm lúa vụ mùa đang thì con gái, cũng giống như các loài thực vật khác, lúa cần đủ nước và khí hậu ôn hòa. Theo kinh nghiệm, người ta thường nhìn trăng sáng để biết được tương lai của vụ mùa tới. Không thời điểm nào trong năm thuận lợi hơn đêm rằm tháng tám để họ chiêm nghiệm. Vào đêm này người Việt xưa thường tổ chức cúng tế cầu mưa thuận gió hòa với hy vọng lời thỉnh cầu sẽ được chấp nhận. Vì vậy, tết Trung thu còn được người xưa gọi là tết trông trăng.
          Với người Việt trăng rất gần gũi. Có cả một thế giới tưởng tượng phong phú về hành tinh bạn bè này. Nhìn chung người ta quan niệm trên mặt trăng cũng giống như trên trái đất, chỉ có điều trên đó xa xôi hơn, sạch đẹp hơn và linh thiêng hơn. Đó là nơi lý tưởng để cảm hóa Ác thành Thiện, để tất cả làm điều tốt. Người Việt cho rằng trên mặt trăng có con cóc sống hàng nghìn năm tuổi, xưa kia vốn ở dưới đất nhưng do ăn thịt người nên bị Ngọc Hoàng đưa lên cung trăng cải hóa thành kẻ gác cung Quảng Hàn. Nó cũng gắn với thuyết làm trời đổ mưa.
  
 
 
 
 
          Trên mặt trăng còn có chú Cuội, vì hay nói dối, gây hại cho nhiều người nên bị đưa lên cung trăng chăn trâu chuộc tội và hay ngồi dưới gốc cây đa. Trên đó còn có con thỏ, đạo Phật coi là biểu tượng của người lương thiện. Người dân lại cho rằng  những con thỏ này thụ thai trong khi ngắm trăng nên nhìn trăng sáng họ biết được chúng đẻ nhiều hay ít.
          Ngắm trăng đêm rằm tháng tám, người Việt quan niệm nếu trăng sáng vằng vặc thì vụ mùa sẽ bội thu. Nếu trăng vàng thì tằm sẽ nhả nhiều tơ, sẽ có thái bình và đức hạnh. Nếu trăng ngả màu xanh hay lam thì đó là dấu hiệu của nạn đói. Khi thấy phía trên của mặt trăng có mũ thì thế gian sẽ vui vẻ, thanh bình. Còn khi thấy trăng có chân thì vua sẽ đam mê tửu sắc, hoặc bạo hành. Trường hợp xấu nhất là trăng có vuốt và có răng. Đó là dấu hiệu của một mưu toan ở nơi nào đó, sẽ có chiến tranh.
          Việc cúng tế với những kinh nghiệm cầu mùa sau này dần dần được truyền dạy cho con trẻ. Bằng cách dễ hiểu nhất, họ làm ra các đồ chơi với những biểu tượng của trăng: Đèn ông sao, đèn hình con cóc, con thỏ, con cá… đồ chơi hình rồng, hình đầu lân…
          Và không biết từ khi nào, ý nghĩa tết Trung thu từ hình thức lễ nghi nông nghiệp cầu mưa thuận gió hòa đã chuyển thành tết dành riêng cho con trẻ.
          Sau này, cứ vào dịp Trung thu, dù có sự tham gia của tất cả mọi thành viên trong cộng đồng, nhất là ở nông thôn, tết Trung thu vẫn nhằm mục đích trước tiên đem lại nguồn vui cho con trẻ.
          Vào dịp này, mọi người không chỉ chuẩn bị những món bánh, hoa quả mà còn làm ra những đồ chơi chỉ dành riêng cho dịp Trung thu.
          Trước tết Trung thu nhiều ngày, trẻ em đặc biệt là các em gái, ở những nhà khá giả thường làm một số đồ vật nhỏ xinh bằng vật liệu dễ kiếm. Từ quả cây, các em tỉa thành những bông hồng, bông sen, hoa nhài rất đẹp. Hoa còn được làm từ giấy, lụa, nhung… Với bột nhuộm nhiều màu, các em làm thành con cá, con tôm, con vật tưởng tượng và những cây quý hiếm.
          Đàn ông lớn tuổi cùng các bé trai làm những đồ chơi khác tinh xảo hơn: Đèn lồng có hàng quân được trang trí các hình trổ cầu kỳ bằng giấy trang kim, đèn hình ông sao và các con vật: Thỏ, mèo hay cá chép… Họ còn làm hình đầu rồng, đầu lân từ khung tre và giấy bồi hay những chiếc mặt nạ giấy bồi với nhiều dáng vẻ khác nhau.
          Các bà mẹ thì lo làm bánh dẻo hay bánh nướng. Nhiều khi bánh được mua từ các hiệu buôn để được bánh đẹp và ngon hơn.
          Vào đêm rằm, tất cả sẽ được bày trong “mâm cỗ Trung thu”, đặt trên bàn giữa nhà như là một thế giới thu nhỏ, trên đó nhiều đồ vật làm từ bàn tay khéo léo của chủ nhân. Quả dừa làm thành con thỏ, quả bưởi làm thành những chú kỳ lân hay sư tử, bánh dẻo, bánh nướng tượng trưng cho mặt trăng… Đó là cả một thiên nhiên gồm cỏ cây, hoa, lá, muông thú. Để rực rỡ hơn, người ta thắp lên những chiếc đèn lồng, còn gọi là đèn kéo quân vì khi thắp, trong đèn sẽ hiện lên hình những đàn chim bay hay thú hoặc những hình người cưỡi ngựa, voi diễn lại sự tích oai hùng trong lịch sử dân tộc. Cạnh đó còn có các loại đèn có thắp sáng khác mang hình những con cá, con thú hay ngôi sao.
  
 
 

          Đó là không khí tết trong những gia đình khá giả ở thành thị và nông thôn. Trong các gia đình bình dân, mâm cỗ khiêm nhường hơn. Đơn giản nhất là có những quả bưởi, nải chuối và những “tấm” mía, để sau khi tham gia tết ở cộng đồng về trẻ em có thể “phá cỗ” tại nhà.
          Với cộng đồng, đêm Trung thu trở thành ngày hội với những đám rước rồng, lân, với các loại đèn hoa. Đi đầu đám rước là những lá cờ ngũ sắc, những đèn lồng hình hoa quả hay các con vật… nhiều khi có cả tấm biển sáng với những chữ “Hoàng long thịnh thế” - mong “rồng vàng làm cho cuộc sống phồn thịnh” hay “Thiên hạ thái bình”. Rồng và lân múa theo tiếng chiêng, trống. Đi sau là rất nhiều trẻ nhỏ đeo mặt nạ hình các vật khác nhau. Còn có cả những chiếc trống con bịt da ếch, gõ “bung bung” hòa nhịp theo đoàn. Ở những làng xóm nhỏ, đơn giản chỉ có đám rước đèn của trẻ em, nhưng không khí vui nhộn không kém.
          Cuộc rước kéo dài đến gần nửa đêm. Ra về với vẻ mặt thỏa mãn pha chút mệt mỏi, mọi người, nhất là trẻ em háo hức được phá cỗ ở nhà mình. Đây là giây phút hoan hỉ nhất trong ngày tết. Mọi người chia nhau những miếng bánh dẻo, bánh nướng, hoặc hoa quả. Người già và con trẻ được ưu tiên hơn.
          Đêm rằm tháng tám - tết Trung thu không có trộm cắp, không có tranh cãi. Cái thế giới ồn ã, khó nhọc thường ngày tạm được quên đi. Chỉ có niềm vui và hạnh phúc. Trần thế bỗng trở thành mặt trăng thiên đường của tuổi thơ.
                                                         

Tác giả bài viết: Đỗ Minh Cao (Bích Hà sưu tầm)

Nguồn tin: Dân tộc & thời đại.- Số 47.- Tháng 10/2002

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

NHỮNG HOẠT ĐỘNG NỔI BẬT NĂM 2020
Danh mục
Đọc và suy ngẫm
Danh Mục
Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá thế nào về website thư viện tỉnh Sơn La?

Thống kê truy cập
  • Đang truy cập24
  • Máy chủ tìm kiếm5
  • Khách viếng thăm19
  • Hôm nay3,085
  • Tháng hiện tại91,771
  • Tổng lượt truy cập9,920,692
CHUYÊN MỤC SÁCH BÁO VỚI CUỘC SỐNG: Trường Sa - Hoàng Sa trong tâm thức người Việt
LIÊN KẾT THƯ VIỆN CÁC TỈNH
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây